h1

ΤΑ ΒΑΣΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΤΙΚΟΥ ΤΡΟΠΟΥ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ (Κ.Τ.Π.), ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟΝ ΚΑΡΛ ΜΑΡΞ, ΚΑΙ ΟΙ ΒΑΣΙΚΕΣ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΟΥ

Ιουλίου 23, 2014

MARX

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Μέσα από μια υλιστική προσέγγιση της ιστορικής και κοινωνικής πραγματικότητας ο Μαρξ εστιάζει την προσοχή του στον καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής με στόχο να ανασυγκροτήσει την κοινωνία που επέβαλε η νεωτερικότητα.
Φωτίζει τις αρνητικές επιπτώσεις όπως η αλλοτρίωση του εργαζόμενου και η ιδεολογική αποξένωση, απότοκοι της γενίκευσης της εμπορευματικής παραγωγής και της κεφαλαιοποίησης της κοινωνικής ζωής, ενώ εισάγει τον όρο της φετιχοποίησης του εμπορεύματος και διαπραγματεύεται τις αρνητικές συνέπειες της λειτουργίας του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής.
Καταλήγοντας, επικεντρώνεται στις εγγενείς αντιφάσεις του καπιταλισμού, προκρίνει το τέλος του και προαναγγέλλει την έλευση της κομμουνιστικής κοινωνίας.

1. ΠΡΟΝΕΩΤΕΡΙΚΟΙ ΚΑΙ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΤΙΚΟΣ ΤΡΟΠΟΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ

Στις προκαπιταλιστικές κοινωνίες, όπου υφίσταται εμπορευματική παραγωγή και ανταλλαγή εμπορευμάτων, ο παραγωγός τους είναι συγχρόνως τεχνίτης, οικοτέχνης, επιτηδευματίας ή αγρότης. Ένας χειροτέχνης που ασκεί τη χειροτεχνία του ως συμπληρωματική εργασία εντός του «οίκου», παράλληλα με την κύρια του δραστηριότητα. Κατέχει τη γνώση της παραγωγής του προϊόντος και έχει τον έλεγχο των εργαλείων και της υλικής παραγωγής, την οποία σχεδιάζει, οργανώνει και ελέγχει ο ίδιος. Σε αυτές τις μορφές εμπορικής ανταλλαγής, η εργασία ενσωματώνει την τεχνογνωσία για την παραγωγή του προϊόντος, που ανάγεται σε τέχνη (ars). Στον καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής η τεχνογνωσία ενσωματώνεται στις μηχανές, ενώ η εργασία χάνει τα ποιοτικά της χαρακτηριστικά και παίρνει τη μορφή της απλής ανάλωσης δύναμης. Ο εργάτης γίνεται ένα απλό εξάρτημα των μηχανών. (Αντωνοπούλου 2008:123-124)
Σε όλη την ιστορία της προκαπιταλιστικής παραγωγής και ανταλλαγής εμπορευμάτων, η κάλυψη των κοινωνικών αναγκών γίνεται κυρίως χωρίς τη μεσολάβηση της αγοράς, ανταποκρινόμενη στις άμεσες ανάγκες των παραγωγών, ενώ στην καπιταλιστική κοινωνία, όλα τα αγαθά παράγονται ως εμπορεύματα και διακινούνται μέσω της αγοράς. (Αντωνοπούλου 2008:138)
Στην καπιταλιστική κοινωνία η ανταλλαγή και η παραγωγή των εμπορευμάτων πραγματοποιείται από το κεφάλαιο ως μια αδιάσπαστη και συνεχή διαδικασία όπου παραγωγή, ανταλλαγή και κυκλοφορία του εμπορεύματος είναι εσωτερικά ενοποιημένες. (Αντωνοπούλου 2008:140)
Στις προνεωτερικές κοινωνίες ο κάθε τεχνίτης ειδικεύεται σε όλα τα στάδια της παραγωγής, ενώ στον καπιταλισμό ο εργάτης απομονώνεται από αυτό, αφού μετατρέπεται σε κεφάλαιο. (Αρόν 1994:226)
Οι προκαπιταλιστικοί τρόποι παραγωγής απαιτούν την επέμβαση «εξωοικονομικών λόγων» για να κάνουν τον εργάτη να εργαστεί για τον εκμεταλλευτή του, κάτι το οποίο δεν συμβαίνει στον καπιταλισμό, που κυριαρχεί το οικονομικό επίπεδο. (Chatelet 1990:195)
Οι αποφάσεις των ατόμων δεν επηρεάζουν την διακύμανση των τιμών των εμπορευμάτων, αλλά οι διακύμανση των τιμών προσδιορίζει τις συνθήκες στις οποίες τα άτομα αποκτούν πρόσβαση στα εμπορεύματα. (Μπαλιμπάρ 1996:97)

2.ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΤΙΚΟΣ ΤΡΟΠΟΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ

Η διαδικασία της ανταλλαγής στον καπιταλισμό περικλείει τον τρόπο υποταγής στην «πραγμοποίηση» του αστικού κόσμου, μέσα από τη γενικευμένη «εμπορευματοποίηση» κοινωνικών σχέσεων και δραστηριοτήτων. Το εμπόρευμα και κατ’ επέκταση το χρήμα, μεταβιβάζονται μαζί με την αρετή ή τη δύναμη που τα χαρακτηρίζει, αδιαφορώντας για την προσωπικότητα των συναλλασσομένων ατόμων. (Μπαλιμπάρ 1996:96-99)
Κυρίαρχη ιδεολογία της καπιταλιστικής κοινωνίας δεν είναι η ιδεολογία της πλειοψηφίας όπως θα ήταν λογικό, αλλά της τάξης που κυβερνάει τον κρατικό μηχανισμό σύμφωνα με τα συμφέροντα της. Το κράτος στον καπιταλισμό εξασφαλίζοντας την αναπαραγωγή των «συνθηκών» της παραγωγής, εξασφαλίζει και την αναπαραγωγή των κοινωνικών σχέσεων και συντηρεί τη συνεκτικότητα του συστήματος. (Chatelet 1990:196&207-208) Η ταξική ιδεολογία που αναπαράγει τον καπιταλισμό, πραγματώνεται και ενσαρκώνεται σε θεσμούς και μηχανισμούς όπως το σχολείο, οι εκκλησίες, τα κόμματα, ο συνδικαλισμός ή τα Μ.Μ.Ε. (Chatelet 1990:213) Η αντικειμενοποίηση των κοινωνικών σχέσεων αποτελεί καταστατική συνθήκη για τον καπιταλισμό. (Αντωνοπούλου 2008:138)
Μετατρέποντας ο καπιταλισμός τα πάντα σε αντικείμενα απαλλοτριώσιμα, εκποιήσιμα, σε δουλική εξάρτηση από το εμπόριο το οποίο μεταβλήθηκε σε εγωιστική ανάγκη, συνέβαλε στην ανθρώπινη αλλοτρίωση. (Μεσαρός 1974:39-40)

Για τον Μαρξ τα προτάγματα της νεωτερικότητας του Διαφωτισμού με κυριότερο εκείνο της ελευθερίας, συνδέθηκαν με την ελευθερία της εμπορευματικής αγοράς ως μοναδικό μέσο ανάπτυξης και χειραφέτησης του ατόμου. Η κριτική του συνίσταται στο ότι οι αρχές της ελευθερίας και της χειραφέτησης, αποτελούσαν απλή μεταμφίεση των συμφερόντων της αστικής τάξης μέσα από μια ολοφάνερα ψευδαισθητική ελευθερία που υπέκρυπτε την οικονομική ανισότητα των κοινωνικών μέσων παραγωγής. (Ρωμανός 2010:60)
Στην φεουδαρχική κοινωνία το κεφάλαιο είναι «φυσικό» αφού συνδέεται άμεσα με συγκεκριμένα πρόσωπα, ενώ στον καπιταλισμό η χρηματική του μορφή οδηγεί στη συνολική κεφαλαιοποίηση της κοινωνικής ζωής. (Craib 2009:382)
Στον καπιταλισμό το εργαζόμενο υποκείμενο εντάσσεται υποχρεωτικά σε έναν προκαθορισμένο κλάδο εργασίας και διέπεται από καθοριστικές ταξικές σχέσεις με συνέπεια τον διαχωρισμό μεταξύ ιδιωτικού και κοινωνικού συμφέροντος, οδηγώντας στην αποδυνάμωση των κοινωνικών δεσμών. Τα άτομα δεν μπορούν να ελέγξουν τα αποτελέσματα των κοινωνικών (παραγωγικών) δραστηριοτήτων. (Μαρξ-Ένγκελς 1977:80-81)
Η εργασία είναι εξωτερική προς τον εργάτη, δηλαδή δεν ανήκει εγγενώς στη φύση του· επομένως, ο εργάτης δεν επιβεβαιώνει αλλά αρνείται τον εαυτό του στην εργασία του, δεν αισθάνεται ευτυχισμένος, δεν αναπτύσσει ελεύθερα τη φυσική και νοητική του ενέργεια, απονεκρώνει τη σάρκα και καταστρέφει το νου του. Γι’ αυτό ο εργάτης βρίσκει τον εαυτό του μόνο έξω από την εργασία του. (Μαρξ 2012)
Ο εργάτης, όσο περισσότερο πλούτο παράγει κι όσο περισσότερο η παραγωγή αυξάνει, γίνεται όλο και φτωχότερος. Όσο περισσότερα αγαθά παράγει, τόσο φτηνότερο εμπόρευμα γίνεται. Η υποτίμηση του ανθρώπου αυξάνεται ευθέως ανάλογα προς την αυξανόμενη αξία των πραγμάτων. Η εργασία δεν παράγει μόνο εμπορεύματα: παράγει επίσης τον εαυτό της και τους εργάτες ως εμπόρευμα –με την ίδια αναλογία που παράγει εμπορεύματα. (Μαρξ 2012)
Όπου υπάρχει «κυριαρχία του εμπορεύματος» δηλαδή όπου επιβάλλεται η εμπορευματική μορφή ως καθολική, η κοινωνική εξέλιξη και οι μορφές συνείδησης υποτάσσονται στο βασικό στοιχείο της κυριαρχίας του εμπορεύματος, στην «πραγμοποίηση». (Lukacs 1975:172-173)
Η αλλοτρίωση έγκειται σε τρία κυρίως σημεία: στην απώλεια της σχέσης του εργάτη με το προϊόν της εργασίας του, την αποξένωση του εργάτη από τον εαυτό του (ως όν που εργάζεται μόνον για κάποιους άλλους) και την «αποξένωση από τον άνθρωπο» μέσα από τη νόθευση του συλλογικού χαρακτήρα της παραγωγικής δραστηριότητας, μέσω του καταμερισμού της εργασίας. (Ρωμανός 2010:70)
Η καθολική εξάπλωση της μετατροπής των πάντων σε εμπορεύματα, της «πωλησιμότητας», κατακερματίζει το κοινωνικό σώμα σε υποδουλωμένα στην εγωιστική ανάγκη απομονωμένα άτομα που το καθένα αναλώνεται στην επιδίωξη των ατομικών του, περιορισμένων, ιδιαίτερων σκοπών. Μια μοναχική κοινωνία ιδιωτών. (Μεσαρός 1974: 40)
Ο φετιχισμός του εμπορεύματος αποτελεί ένα από τα πιο κλασικά θέματα της μαρξιστικής βιβλιογραφίας. Για τον Μαρξ φετιχισμός του εμπορεύματος είναι η ιδιότητα που προσκολλάται στα προϊόντα της εργασίας από τη στιγμή που παράγονται ως εμπορεύματα (Craib 2009:163), και ορίζεται σαν το φαινόμενο κατά το οποίο η σχέση που αναπτύσσεται φυσιολογικά μεταξύ των παραγωγών καθώς συνεργάζονται και επικοινωνούν μέσα από τον κοινωνικό χαρακτήρα της εργασίας, νοείται από τους ίδιους σαν μια σχέση μεταξύ των προϊόντων της εργασίας τους που αυτονομούνται και την υποκαθιστούν. (Ρωμανός 2010:74)
«Το μυστηριώδες της εμπορευματικής μορφής συνίσταται λοιπόν απλούστατα στο ότι αντανακλάει στους ανθρώπους τα κοινωνικά χαρακτηριστικά της δουλειάς τους σαν υλικά χαρακτηριστικά των προϊόντων της εργασίας, σαν φυσικές κοινωνικές ιδιότητες αυτών των πραγμάτων, και γιαυτό η κοινωνική σχέση των παραγωγών με τη συνολική εργασία φαίνεται σ’ αυτούς σαν μια κοινωνική σχέση αντικειμένων που υπάρχει έξω απ’ αυτούς.» (Μάρξ 2002 Α:85)

ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΟΥ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΤΙΚΟΥ ΤΡΟΠΟΥ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ Η ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΠΡΟΟΔΟΣ

Η καπιταλιστική εργασία στερεί την ανθρώπινη υπόσταση από τα χαρακτηριστικά της, αφού δεν αποτελεί πια έκφραση δημιουργικότητας, συνειδητότητας, καθολικότητας και συλλογικότητας του εργάτη, αλλά υποβαθμίζεται σε μέσο διαιώνισης της ζωής του. (Ρωμανός 2010:70)
Οι κοινωνικές σχέσεις δεν είναι «άμεσες» καθώς δεν αποτελούν σχέσεις μεταξύ ανθρώπων, αλλά σχέσεις που μεσολαβούνται από τα εμπορεύματα που έχει ο καθένας στη διάθεση του. Οι άνθρωποι συνδέονται και εντάσσονται στην κοινωνία μόνον αν και εφόσον ανταλλάσσουν ως εμπόρευμα την εργασία ή το ίδιο το εμπόρευμα, ενώ υποκαθιστούνται από το «κεφάλαιο», δηλαδή τα εμπορεύματα, το χρήμα ή το ημερομίσθιο που τυχόν έχουν στη διάθεση τους και ταυτίζονται με αυτό, καθώς συνθέτει την κοινωνική τους ύπαρξη και τους δίνει κοινωνική υπόσταση. (Αντωνοπούλου 2008:103-104)
Η εμπορευματοποίηση της κοινωνίας μετατρέπει τον άνθρωπο από συγκεκριμένο πρόσωπο που συνδέεται οργανικά με το έργο του, σε αφηρημένο παραγωγικό συντελεστή, ίδιο ποιοτικά με τα αντικείμενα που δημιουργεί, στερώντας του την ανθρώπινη υπόσταση και αξιοπρέπεια. (Ρωμανός 2010:66)
Οι απογυμνωμένοι από κάθε μέσο της εργασίας και της παραγωγής εργάτες και οι ιδιοκτήτες του χρήματος και των εμπορευμάτων χαρακτηρίζουν την καπιταλιστική μορφή οργάνωσης της ανθρώπινης κοινωνικής ζωής. (Αντωνοπούλου 2008:121)

Ο Μαρξ δεν θεωρεί την αυτονόμηση της οικονομίας ως πηγή όλων των δεινών. Πιστεύει όμως, ότι η οργάνωση του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής είναι ελαττωματική, αφού η απελευθέρωση των οικονομικών δυνάμεων οδήγησε στη συγκέντρωση των μέσων παραγωγής σε ένα πολύ μικρό τμήμα του πληθυσμού. Η λύση θα δίνονταν με τη σοσιαλιστική επανάσταση και την πραγμάτωση του προτάγματος της ελευθερίας. (Ρωμανός 2010:61-62)
Ο Μαρξ θεωρεί πως παρ’ όλες τις δυσμενείς του συνέπειες, η εγγενής στον καπιταλισμό απελευθέρωση των παραγωγικών δυνάμεων, ενέχει τη βαθιά «θετική προοπτική μιας απελευθερωτικής δυναμικής»-της κυριαρχίας των ανθρώπινων δυνάμεων πάνω στη φύση-στην αληθινή κοινωνία της ελευθερίας, τον κομμουνισμό. (Ρωμανός 2010:63) Στη νεωτερική κοινωνία ο άνθρωπος φτάνει στο σημείο να κυριαρχεί επάνω στη φύση πολύ περισσότερο από ότι όλες μαζί οι προηγούμενες κοινωνίες, αφού οι παραγωγικές σχέσεις μεταξύ των ατόμων απελευθερώνουν μια πρωτοφανή και σχεδόν ανεξέλεγκτη ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων. (Ρωμανός 2010:68)
«[…]ενώ με την κατάργηση της βάσης, της ατομικής ιδιοκτησίας, και με την κομμουνιστική ρύθμιση της παραγωγής που εξαλείφει από τους ανθρώπους το αίσθημα ότι είναι αποξενωμένοι από το προϊόν που οι ίδιοι παράγουν, η δύναμη της σχέσης προσφοράς και ζήτησης εκμηδενίζεται, και οι άνθρωποι βάζουν πάλι κάτω από τον έλεγχο τους την ανταλλαγή, και παραγωγή με τον τρόπο της αμοιβαίας τους σχέσης;» (Μάρξ-Ένγκελς 1997:82)
Κατά συνέπεια ο Μαρξ δεν προσδοκά μια υπέρβαση της νεωρερικότητας, αλλά μέσα από μια υλιστική θεώρηση επιχειρεί την ανασύσταση της χρησιμοποιώντας τη δυναμική ανάπτυξη του καπιταλισμού και τις εγγενείς αντιφάσεις του. Ρωμανός 2010:59)
Οι ταξικές σχέσεις χαρακτηρίζονται από την θέση των υποκειμένων μέσα στην παραγωγική διαδικασία (την κατοχή και τον έλεγχο των μέσων παραγωγής) και όχι στο μέγεθος των εισοδημάτων. Για αυτό το λόγο η διαίρεση σε τάξεις δεν μπορεί να εξαλειφθεί με μέτρα ανακατανομής εισοδήματος, μέσα από μια δημοσιονομική πολιτική ενός αστικού κράτους. Απαιτείται η απόδοση-μεταξύ άλλων- του ελέγχου και της πραγματικής ιδιοκτησίας των μέσων παραγωγής στους ίδιους στους εργαζόμενους, μέσα από τη σοσιαλιστική επανάσταση. (Chatelet 1990:195)
Η ιδανική κατάσταση του ανθρώπου, ταυτίζεται από τον Μαρξ με την πολιτική και οικονομική χειραφέτηση από την μισθωτή εργασία. (Craib 2009:160)

Το προλεταριάτο αποκτά «αυτογνωσία της κοινωνικής του θέσης», δηλαδή του ότι η απόλυτη πραγμοποίησή του είναι αναγκαία στον καπιταλισμό. Ο προλετάριος ανακαλύπτει το «ζωντανό πυρήνα» που βρίσκεται κάτω από το πραγμοποιημένο επικάλυμμα, δηλαδή κατανοεί ότι δεν υπάρχουν στην πραγματικότητα πράγματα ή σχέσεις μεταξύ πραγμάτων αλλά σχέσεις μεταξύ ανθρώπων. Έτσι αποκαλύπτεται ο φετιχιστικός χαρακτήρας όλων των εμπορευμάτων και αναδεικνύεται ο αληθινός χαρακτήρας τους ως διανθρώπινης σχέσης. (Μάρξ 2009:296-307)
Το προλεταριάτο πρέπει να διαρρήξει έμπρακτα τον αστικό (ποσοτικό) τρόπο σκέψης και να αντιμετωπίσει την κοινωνία «ως διαλεκτική ενότητα». Όταν η συνείδηση του προλεταριάτου αναχθεί σε αυτοσυνείδηση ολόκληρης της κοινωνίας θα ανακοπεί η «πλήρης καπιταλιστική εξορθολογικοποίηση ολόκληρου του κοινωνικού Είναι». Τα ποσοτικοποιημένα πράγματα, θα διαλυθούν σε μεταβαλλόμενες διαδικασίες και σχέσεις, αναδεικνύοντας τη δυνατότητα και αναγκαιότητα της «ανατροπής των πραγμωδών μορφών». Έτσι το προλεταριάτο γίνεται το ταυτόσημο αντικείμενο-υποκείμενο της ιστορίας και η πρακτική του αλλάζει την πραγματικότητα» (Μάρξ 2009:313-339)

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ
Ενώ η κλασική πολιτική οικονομία θεώρησε ως καθοριστικό χαρακτηριστικό της καπιταλιστικής τη γενικευμένη εμπορευματική παραγωγή, η μαρξιστική ανάλυση εστιάζει στον καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής και την επίδραση του στο νεωτερικό άνθρωπο. Ο Μάρξ δίνει σάρκα και οστά στο «αόρατο χέρι της οικονομίας» του Άνταμ Σμίθ:είναι το εποικοδόμημα της παραγωγικής δραστηριότητας, δηλαδή το σύνολο των πολιτικών, νομικών, θεσμών καθώς και των ιδεολογικών σχέσεων, που αποτελεί την υλική βάση της κοινωνίας και το σημείο από όπου εκπορεύονται όλα τα πεδία της κοινωνικής πραγματικότητας. Αναδεικνύει τις ιδιαιτερότητες του καπιταλιστικού έναντι των προνεωτερικών τρόπων παραγωγής και εστιάζει στις αρνητικές επιπτώσεις του στην κοινωνία (ανάδυση της αφηρημένης εργασίας, αλλοτρίωση του εργαζόμενου, φετιχοποίηση των κοινωνικών σχέσεων, πολιτική και ιδεολογική αποξένωση).
Διακρίνει τις εγγενείς αντιφάσεις που ο καπιταλισμός περιέχει και που αναπόφευκτα θα οδηγήσουν στην ταξική σύγκρουση κεφαλαιοκρατών και προλετάριων.
Ο τελικός σκοπός, που διέπει όλες τις φάσεις ανάπτυξης της μαρξιστικής σκέψης, δεν είναι η δημιουργία μιας άλλης κοινωνίας ή κοινότητας των ανθρώπων που θα αντικαταστήσει την εκμεταλλευτική κοινωνία των κεφαλαιοκρατών, αλλά η πραγμάτωση της ελευθερίας, η μετάβαση του ανθρώπου «από το βασίλειο της ανάγκης στο βασίλειο της ελευθερίας».

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Καρλ Μαρξ – Φρ Έγκελς, Η Γερμανική Ιδεολογία, τόμος πρώτος, εκδ. Gutenberg, Αθήνα 1997, μτφ. Κ. Φιλίνη

Lukács, G. Ιστορία και ταξική συνείδηση Αθήνα : Οδυσσέας, 1975

Φρανσουά Σατελέ, Η Φιλοσοφία, από τον Καντ ως τον Χούσσερλ, εκδ. Γνώση, Αθήνα 1990 Β. Έκδοση, μτφ. Κωστής Παπαγιώργης

Βασίλης Ρωμανός, «Η Μαρξική Κριτική της Νεωτερικότητας και το πρόβλημα της Ορθολογικότητας της ιστορίας». στο, Σ.Μ. Κονιόρδος, κ.α, Κοινωνική Σκέψη και Νεωτερικότητα, εκδ. Gutenberg, Αθήνα 2010

Καρλ Μαρξ, Το Κεφάλαιο, τόμος πρώτος, εκδ. Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα 2009, μτφ. Παναγιώτης Μαυρομάτης

Μαρία Ν. Αντωνοπούλου, Οι κλασσικοί της Κοινωνιολογίας, Σαββάλας, Αθήνα 2008

Καρλ Μαρξ, Οικονομικά και φιλοσοφικά χειρόγραφα 1844 μτφρ. Α. Λυκούργος, Μαρξιστικό Βιβλιοπωλείο, Αθήνα 2012

Balibar [Μπαλιμπάρ], É., (1996), Η Φιλοσοφία του Μαρξ, Αθήνα: Νήσος.

Meszaros [Μέσαρος], I., (1974), Η Θεωρία του Μαρξ για την Αλλοτρίωση. Αθήνα: Εκδόσεις Ράππα.

Craib, Ian (2009), Κλασσική Κοινωνική Θεωρία: Μία εισαγωγή στη σκέψη των Μαρξ, Βέμπερ, Ντυρκέμ και Ζίμμελ, μετάφραση Μ. Καρασαρίνης και Π. Λέκκας Αθήνα, εκδόσεις Κατάρτι

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: