h1

“Από ένα τόσο στραβό ξύλο σαν και αυτό από το οποίο έχει φτιαχτεί ο άνθρωπος, τίποτα εντελώς ίσο δεν μπορεί να γίνει”. Kant, “Idee zu einer allgemeinen geschichte in weltbürgerlicher absicht” (1784) VIII: 23, (όπως παρατίθεται από τον Φ. Παιονίδη στο «Στοιχεία Καντιανής ηθικής», σελ. 2, όπως αναρτήθηκε στην ιστοσελίδα www.edlit.auth.gr/docs/files/propt/f109/stoixeia.doc στις 4.ΙΙΙ.2012..)

Αύγουστος 21, 2012

M

ΕΙΣΑΓΩΓΗ : ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΗΘΙΚΗ

Η φιλοσοφική σκέψη επιχειρεί μέσω του κλάδου της που ονομάζεται φιλοσοφική ηθική ή ηθική φιλοσοφία μια ενδελεχή θεώρηση των ηθικών πεποιθήσεων προσπαθώντας να δώσει μια περισσότερο συστηματική, σαφή, ενιαία, επαρκώς τεκμηριωμένη και με λογική συνοχή εικόνα του τρόπου με τον οποίο οφείλουμε να ζούμε. Στα νεότερα χρόνια η προσπάθεια αυτή εκβάλλει στη δημιουργία ηθικών θεωριών (ωφελιμισμός, καντιανή δεοντοκρατία, συμβολαιοκρατία, ενορασιοκρατία, φυσιοκρατία κοκ), δηλαδή την διατύπωση γενικών δικαιολογημένων αρχών μέσω των οποίων μπορούμε να προσεγγίσουμε κάθε ζήτημα ηθικού ενδιαφέροντος. (Παιονίδης Φ, 2010, σελ 3-4).

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ ΗΘΙΚΗΣ
1.1 Η ΓΝΩΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΚΑΝΤ: Η ΚΟΠΕΡΝΙΚΕΙΑ ΣΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΚΑΝΤ
Η φιλοσοφία του Καντ αποτελεί μια πηγαία σύνθεση ορθολογισμού και εμπειρισμού, ενώ χαράσσει με σαφήνεια τα όριά τους: Η εμπειρία προϋποθέτει a priori στοιχεία που δεν πηγάζουν από την εμπειρία, αλλά είναι όροι της εμπειρίας. Tα a priori στοιχεία (κατηγορίες) αναφέρονται στην εποπτεία και δίχως την εποπτεία δεν μας δίνουν γνώση (Αυγελής Ν. , σελ 178). Στην Κριτική του Καθαρού Λόγου (1781) ο Καντ συγκρίνει την αλλαγή στον τρόπο του σκέπτεσθαι που εισάγει η υπερβατολογική του μέθοδος με την επανάσταση του Κοπέρνικου στην αστρονομία, που την ερμηνεύει ως επανάσταση στον τρόπο του σκέπτεσθαι. Ο Heinrich Heine περιγράφει την καντιανή εκδοχή της Κοπερνίκειας στροφής: «Πρωτύτερα ο λόγος σαν τον ήλιο περιστρεφόταν γύρω από τον κόσμο των φαινομένων και επεδίωκε να τον φωτίσει. Ο Καντ όμως κάνει τον λόγο, τον ήλιο να μένει ακίνητος και τον κόσμο των φαινομένων να περιστρέφεται γύρω του και να φωτίζεται ανάλογα με το αν εισέρχεται στην περιοχή του». Ταυτίζοντας συμβολικά ο Heinrich Heine το λόγο με τον ήλιο θέλει να τονίσει ότι το φως της γνώσης δεν εκπορεύεται από τα πράγματα, αλλά από το λόγο. Ο λόγος αφαιρεί από τα πράγματα καθεαυτά την αυτονομία τους και τα κάνει πράγματα για μας, τα κάνει φαινόμενα (Αυγελής Ν. , σελ 179).

1.2 H A PRIORI ΒΑΣΗ ΤΗΣ ΗΘΙΚΗΣ

Το βασικότερο κείμενο όπου ο Καντ εξηγεί τα βασικά στοιχεία του ηθικού του συστήματος είναι το έργο του ‘Θεμέλια της μεταφυσικής των ηθών’ (1785). Στόχος του Kant είναι η αναζήτηση της ανώτατης αρχής της ηθικής. Οι ηθικές αρχές προκειμένου να έχουν κύρος, πρέπει να διέπονται από απόλυτη αναγκαιότητα, καθολικότητα και, ως συνέπεια των προηγουμένων, αντικειμενικότητα. (Ανδρουλιδάκης Κ. , σελ 33). Το αντικειμενικό κύρος στην ηθική κρίση μόνο ο Λόγος μπορεί να της το παράσχει. (Ανδρουλιδάκης Κ. , σελ 70). Σύμφωνα με τον Καντ, εάν υπάρχει κάτι το απεριόριστα καλό, αυτό είναι η αγαθή βούληση, η οποία υπόκειται στην επίδραση και την καθοδήγηση του λόγου (Παιονίδης Φ. , 2012, σελ 4). Η αγαθή βούληση είναι το ύψιστο αγαθό και προϋπόθεση όλων των άλλων αγαθών (Κenny A. , σελ 262). Δεν αποτελεί μέσο για την επίτευξη κάποιου απώτερου σκοπού, αλλά είναι αγαθή καθεαυτή. (Παιονίδης Φ. , 2012, σελ 4). Ούτε η αγαθή βούληση ούτε ο λόγος συνδέονται με την επίτευξη της ευτυχίας (Κenny A. , σελ 262), αφού οι έννοιες της ευδαιμονίας και της ηδονής είναι εμπειρικές (Ανδρουλιδάκης Κ. , σελ 87). Το ηθικά ορθό και το ηδύ, όχι μόνο δε συνταυτίζονται , αλλά συχνά έρχονται και σε αντίθεση μεταξύ τους (Βαλλιάνος Π. , σελ 57).
1.3 Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΚΑΘΗΚΟΝΤΟΣ ΚΑΙ Η ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΤΗΣ ΚΑΘΑΡΗΣ ΒΟΥΛΗΣΗΣ.

Για να κατανοήσουμε τι είναι αυτό που κάνει την βούληση αγαθή καθεαυτήν, πρέπει πρώτα να διαφωτίσουμε την έννοια του καθήκοντος, που αναγνωρίζεται ως έγκυρη και αναμφισβήτητη (Ανδρουλιδάκης Κ. , σελ 76). Το να πράττει κανείς από καθήκον σημαίνει να επιδεικνύει καλή βούληση ενάντια στις δυσκολίες. Πρέπει όμως να διακρίνουμε μεταξύ του να πράττει κανείς σύμφωνα με το καθήκον και του να πράττει κανείς με κίνητρο το καθήκον (Κenny A. , σελ 262). Εκείνο που έχει σημασία είναι ο δρων να έχει ως κίνητρό του ηθικές αρχές, η πραγμάτωση των οποίων ενέχει για αυτόν χαρακτήρα καθήκοντος (Παιονίδης Φ. , 2012, σελ 4-5), ακόμη κι αν το καλώς πράττειν συνεπάγεται οδύνη (Κenny A. , σελ 263). Η ηθική αξία μιας πράξης που γίνεται από καθήκον δεν έγκειται στην πρόθεση που επιδιώκεται, αλλά στο γνώμονα σύμφωνα με τον οποίο αποφασίζεται. Ο γνώμονας είναι η υποκειμενική αρχή της βούλησης (Ανδρουλιδάκης Κ. , σελ 76-77). Ο Καντ διέκρινε δύο μορφές βούλησης, την εμπειρική και την καθαρή. Θεωρεί ότι η ηθική συμπεριφορά μας είναι προϊόν της βούλησής μας στην καθαρή μορφή της (Πελεγρίνης Θ. , σελ 98). Το κριτήριο για τη συνάρτηση της ηθικής συμπεριφοράς μας με την καθαρή μορφή της βούλησής μας είναι η ελευθερία. Η εμπειρική ελευθερία δηλώνει την ανεξαρτησία της βούλησης από εξωτερικούς παράγοντες, αλλά δεν συνιστά γνήσια ελευθερία, αφού καθορίζεται εσωτερικά από σκέψεις, αισθήματα και άλλες ψυχολογικές αναγκαιότητες (Ανδρουλιδάκης Κ. , σελ 48). Η έννοια της ελευθερίας της βούλησης σημαίνει τον αυτοκαθορισμό της, αφού η καθαρή βούληση δεσμεύεται από εκείνο που η ίδια θέτει ως επιδίωξή της. Πρόκειται δηλαδή για αυτοδέσμευση (Πελεγρίνης Θ. , σελ 99). Η ελευθερία της βούλησης, κατά τον Καντ, συνίσταται στην αυτονομία της, η οποία είναι εφικτή στο πλαίσιο μόνο της καθαρής της μορφής. Η αυτονομία της βούλησης έχει δύο παραμέτρους, της απόλυτης ελευθερίας επιλογής του ηθικού τρόπου και της άτεγκτης υπακοής αυτού χωρίς αποκλίσεις, που επισημάνθηκαν από τον Καντ στο πλαίσιο της κατηγορικής προσταγής (Πελεγρίνης Θ. , σελ 100).
1.4 Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΓΗΣ

Ο γνώμονας με τον οποίο αποφασίζεται η ηθική πράξη που γίνεται από καθήκον είναι ο σεβασμός προς τον καθολικό ηθικό νόμο (Παιονίδης Φ, 2012, σελ 5). Η έννοια αυτή ενυπάρχει σε κάθε έλλογο ον και ακολούθως η αρχή που με αναγκαιότητα διέπει την αγαθή βούληση είναι η ακόλουθη: «Πράττε μόνο σύμφωνα με ένα τέτοιο γνώμονα, μέσω του οποίου μπορείς συνάμα να θέλεις, αυτός ο γνώμονας να γίνει καθολικός νόμος» (Kant I , σελ 71). Ο Καντ προτείνει και μια άλλη διατύπωση: «Να πράττεις κατά τέτοιο τρόπο, ώστε να μεταχειρίζεσαι πάντα την ανθρωπότητα, είτε στο πρόσωπό σου είτε στο πρόσωπο κάθε άλλου, ποτέ απλώς ως μέσον, αλλά πάντα και ως σκοπό ταυτόχρονα». Είναι η περίφημη ‘κατηγορική προσταγή του Καντ (Κenny A. , σελ 263-264). Η κατηγορική προσταγή διατυπώνει την αναγκαιότητα ο υποκειμενικός γνώμονας να καθίσταται καθολικός νόμος προστάζοντας τη σύζευξη του ατομικού πρέπει με το καθολικό (Kant I , σελ 71). Η τελική αρμονία του Είναι και του δέοντος, η αναπόδραστη πορεία της τάξης της φύσης προς το «τέλος» του κόσμου, την τάξη των σκοπών, που είναι το ύψιστο αγαθό, είναι δυνατή μόνο εφόσον αποδεχόμαστε μια ύψιστη αιτία του κόσμου, την έννοια του θεού, όχι ως δημιουργού, ούτε ως εξήγησης της ‘αφετηρίας’ του κόσμου, αλλά ως εγγυητή του ηθικού στόχου και της τελικής εγκόσμιας κατάστασης (Κασσίρερ Ε, σελ 390-391).

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. Η ΓΕΝΕΑΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΗΘΙΚΗΣ.
2.1 Η ΠΙΣΤΗ ΣΤΟ ΕΙΝΑΙ ΩΣ «ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ» ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΑΝΑΓΚΑΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΖΩΗ. Ο ΘΑΝΑΤΟΣ ΤΟΥ ΘΕΟΥ.
Το ‘πράγμα καθεαυτό’ ή όντως ον του Καντ είναι μια πραγματικότητα ασύλληπτη, που βρίσκεται έξω από την εμπειρία και τις κατηγορίες της νόησης. Ο Νίτσε αμφισβητεί το ‘πράγμα καθεαυτό’ ως έννοια ενός αντικειμένου που είναι κάτι διακριτό και κάτι περισσότερο από το σύνολο των επενεργειών του πάνω σε κάθε άλλο πράγμα. Ένα πράγμα δεν μπορεί να ειδωθεί ξεχωριστά από τις ποικίλες αλληλεξαρτήσεις του. Και επεκτείνοντας τη σκέψη του, γράφει: «’Η ουσία΄, ‘η ουσιαστική φύση΄ είναι κάτι προοπτικό και προϋποθέτει ήδη μια πολλαπλότητα. Στη ρίζα του υπάρχει πάντα ένα ‘τι είναι αυτό για μένα;’ (για μας, για καθετί που ζει κτλ.)» (ΘΔ556). Το ερώτημα αυτό δηλαδή δεν μπορεί να απαντηθεί με τον ίδιο τρόπο για όλους (Νεχαμάς Α, σελ 129-131). Φανταστικές επινοήσεις είναι το υποκείμενο, η ουσία, ο λόγος, αλλά αναγκαίες, αφού πηγάζουν από την ταξινομητική, απλουστευτική, παραποιητική ιδιότητα που ενυπάρχει μέσα μας και που δημιουργεί τεχνητές διακρίσεις, κατηγοριοποιήσεις των φαινομένων, προκειμένου να κυριαρχήσουμε στην πολλαπλότητα των αισθήσεων (Delhomme J, σελ 131). «Τέτοιο υπόστρωμα δεν υπάρχει, δεν υπάρχει ‘είναι’ πίσω από το ‘πράττειν’, το ‘επενεργείν’, το ‘γίγνεσθαι’. Ο ‘πράττων’ είναι απλώς μια επινόηση που προστέθηκε στην πράξη- η πράξη είναι το παν» (ΓΗ, Ι, 13) (Νεχαμάς Α, σελ 257-258). Κατ΄επέκταση το γίγνεσθαι είναι το Είναι του όντος, η ζωή που αδιάκοπα μεταβάλλεται. Το όντως ον είναι το γίγνεσθαι, αυτό όμως συνεπάγεται ότι όσο πιο σταθερό είναι το ον, τόσο λιγότερο ον είναι: επομένως ο θεός είναι ένα μη ον, δηλαδή ‘ο θεός είναι νεκρός’ (Αυγελής Ν. , σελ 196-197).
Ο Νίτσε αντιτίθεται στην επαναφορά της χριστιανικής-πλατωνικής φιλοσοφίας που επιχείρησε ο Καντ. Κάνει λόγο για ηθικό φανατισμό, για ‘ένστικτο του θεολόγου’ του Καντ. «Τι καταστρέφει (έναν άνθρωπο) ταχύτερα από το να σκέφτεται, να νιώθει χωρίς εσωτερική ανάγκη, χωρίς βαθιά προσωπική επιλογή, χωρίς χαρά, σαν αυτόματο του ‘καθήκοντος’;» (Gane L, σελ 33). Η χριστιανική ηθική, που την κοσμική της εκδοχή εισήγαγε ο Καντ, καταδικάζει ως κακό την αυτοεπιβεβαίωση, την υπερηφάνεια, την ανδρεία και τη θέληση για δύναμη, που είναι οι αληθινές αρετές, όπως ήταν και για τους αρχαίους Έλληνες, και περιβάλλει με το φωτοστέφανο της αγαθότητας τους υποχωρητικούς, τους αξιολύπητους, τους δούλους (Κenny A , σελ 301). Καλοί είναι οι άθλιοι, οι πένητες, οι ανήμποροι, οι ταπεινοί, οι ευσεβείς και οι στερημένοι (Nietzsche F. , ΓΗ, σελ 43). Πρόκειται για την ‘ηθική του δούλου’ στην οποία ο Νίτσε αντιπαραθέτει μια αρχαία ελληνική, παγανιστική ηθική, που υμνεί τη ζωή και αρνείται την αντίθεση μεταξύ καλού και κακού (Κenny A , σελ 301-302). Μια αντίθεση, που η ηθική απολυτοκρατία εκλαμβάνει ως απόλυτη και αντικειμενική (Νεχαμάς Α, σελ 309). Ο σύγχρονος άνθρωπος μνησικακεί απέναντι στη δύναμη και την αξιοπρέπεια που ο ίδιος δεν δύναται να φτάσει και αναλώνεται στην προσπάθεια να εξισώσει τους πάντες και ισοπεδώνοντας την διαφορετικότητα να συνθλίψει αυτούς που τολμούν να πετυχαίνουν και να διακρίνονται από την αγέλη (Κenny A. , σελ 303). Αυτή τη θέση τη συναντάμε ήδη στον Πλατωνικό Γοργία, 483b-483c:
οὐδὲ
[483b] γὰρ ἀνδρὸς τοῦτό γ’ ἐστὶν τὸ πάθημα, τὸ ἀδικεῖσθαι, ἀλλ’
ἀνδραπόδου τινὸς ᾧ κρεῖττόν ἐστιν τεθνάναι ἢ ζῆν, ὅστις
ἀδικούμενος καὶ προπηλακιζόμενος μὴ οἷός τέ ἐστιν αὐτὸς
αὑτῷ βοηθεῖν μηδὲ ἄλλῳ οὗ ἂν κήδηται. ἀλλ’ οἶμαι οἱ
τιθέμενοι τοὺς νόμους οἱ ἀσθενεῖς ἄνθρωποί εἰσιν καὶ οἱ
πολλοί. πρὸς αὑτοὺς οὖν καὶ τὸ αὑτοῖς συμφέρον τούς τε
νόμους τίθενται καὶ τοὺς ἐπαίνους ἐπαινοῦσιν καὶ τοὺς
[483c] ψόγους ψέγουσιν• ἐκφοβοῦντες τοὺς ἐρρωμενεστέρους τῶν
ἀνθρώπων καὶ δυνατοὺς ὄντας πλέον ἔχειν, ἵνα μὴ αὐτῶν
πλέον ἔχωσιν, λέγουσιν ὡς αἰσχρὸν καὶ ἄδικον τὸ πλεον-
εκτεῖν, καὶ τοῦτό ἐστιν τὸ ἀδικεῖν, τὸ πλέον τῶν ἄλλων
ζητεῖν ἔχειν• ἀγαπῶσι γὰρ οἶμαι αὐτοὶ ἂν τὸ ἴσον ἔχωσιν
φαυλότεροι ὄντες.
Η εχθρότητα του Νίτσε προς τον Χριστιανισμό εξελίχθηκε σε εχθρότητα προς τον σοσιαλισμό, τον θετικισμό, τον ωφελιμισμό, τη δημοκρατία (Κenny A. , σελ 303), ιδεολογίες που έφθειραν την πνευματική και βιολογική δύναμη του ανθρώπου και τον οδήγησαν στην παρακμή του (Βαλλιάνος Π. , σελ 183).

2.2 «Η ΑΛΗΘΕΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΚΑΤΑΓΩΓΙΚΟ ΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟ ΑΝΤΛΟΥΝ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥΣ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ» (FOUCAULT Μ. , ΣΕΛ 48). ΤΟ ΔΟΓΜΑ ΤΗΣ ΑΙΩΝΙΑΣ ΕΠΙΣΤΡΟΦΗΣ.

Ο Καντ βλέπει στο ρου της ιστορίας την όλο και πληρέστερη λύση μιας άπειρης αποστολής και επιχειρεί να την νοηματοδοτήσει αναζητώντας την αφηρημένη ενότητα ενός ηθικού αιτήματος (Κασσίρερ Ε, σελ 341). Για τον Νίτσε η ιστορία, καθώς βρίθει από εντάσεις, λιποψυχίες, μυστικές μανίες, αναταραχές είναι το ίδιο το σώμα του γίγνεσθαι (Foucault Μ. , σελ 50). Ο ίδιος ο νόμος επιτρέπει την άσκηση βίας επί της βίας και την κάμψη των κυρίαρχων από μια νέα κυριαρχία. Το έργο της ερμηνείας ως δόλιας ιδιοποίησης, υφαρπαγής και μεταβολής ενός συστήματος κανόνων και επιβολής μιας νέας κάθε φορά οδηγητικής αρχής δεν εμπίπτει στη σφαίρα της μεταφυσικής. Κάτω από αυτό το πρίσμα το γίγνεσθαι της ανθρωπότητας είναι μια σειρά ερμηνειών (Foucault Μ, σελ
64-65). Ο κόσμος δεν είναι μια ενότητα, ούτε σαν κόσμος αισθητός, ούτε σαν πνεύμα και ο άνθρωπος δεν είναι το αποτέλεσμα μιας καθαυτό πρόθεσης, ενός σκοπού. Αυτό αποτελεί την μεγάλη λύτρωση και αποκαθιστά την αθωότητα του γίγνεσθαι. Αρνιόμαστε την ευθύνη του θεού και μονάχα έτσι σώζουμε τον κόσμο (Delhomme J, σελ 142). Η Εγελιανή θεωρία για την γραμμική και εξελικτική πορεία της ιστορίας δεν είναι παρά μια μετάθεση του καθήκοντος της αυθυπέρβασης στο θεό της ιστορίας. Η αλήθεια, ή καλύτερα- αφού δεν υπάρχουν αλήθειες- η καλύτερη δυνατή ερμηνεία, η ερμηνεία που εξαίρει την ίδια τη ζωή είναι ότι η ιστορία ακολουθεί πορεία κυκλική (Κenny A. , σελ 303). ‘‘Όλα φεύγουν, όλα ξανάρχονται πίσω. Αιώνια κυλά ο τροχός του Είναι…Κάθε στιγμή αρχίζει το Είναι (Ζ, ΙΙΙ,13)’’ ( Νεχαμάς Α, σελ 223). Πρόκειται για το δόγμα της αιώνιας επιστροφής,

2.3 Ο ΔΡΟΜΟΣ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ

Ο θεός είναι νεκρός, επομένως ο άνθρωπος είναι που επιστρατεύοντας ό, τι πιο ισχυρό υπάρχει μέσα του δύναται να υπερβεί τον εαυτό του μέσα στον Υπεράνθρωπο και να τελειοποιήσει τον κόσμο (Κenny A. , σελ 301). Ο Υπεράνθρωπος αντικαθιστά την ασφυκτική παράδοση των ηθικών φραγμών και της τιμωρίας με ένα νέο σύστημα αξιών, που εφορμά από τα αρχέγονα αρχέτυπα της ανθρώπινης εκρηκτικής ενεργητικότητας και δημιουργικότητας, από τις ορμές, τις δυνάμεις και τα ένστικτά του, καθώς και από τη βούλησή του για κυριαρχία. Με την αυθυπέρβαση του όντος μέσα στο υπερανθρώπινο θα επιτευχθεί η υπέρβαση της σύγχρονης πραγματικότητας, το υπαρκτικό άλμα που εγκαινιάζει την εποχή της φυσικής ελευθερίας (Βαλλιάνος Π. , σελ 187).

ΑΝΤΙ ΕΠΙΛΟΓΟΥ

Ο Καντ αντίκρισε τον Λόγο στο επιβλητικό του μεγαλείο, όμως αγνόησε τον πραγματικό, ελεύθερο, τραγικό άνθρωπο (Παπανούτσος Ε, σελ 268). Από την άλλη, το αιρετικό πνεύμα του Νίτσε ακροβάτησε «στα όρια της σκέψης χωρίς ποτέ να συναντήσει τη σκέψη- όριο» (Delhomme J, σελ 13) και τραγικά παραφρόνησε, επαληθεύοντας τη ρήση ότι «η ανθρώπινη ύπαρξη δεν μπορεί να υπερβατεί, χωρίς αυτή η υπέρβαση να αναιρεί την ίδια την ύπαρξη» (Καγγελάρης Φ, σελ 6).

«Ας είναι, συνεχίζω να ζω. Και τη ζωή, τουλάχιστον, δεν την επινόησε η ηθική: η ζωή χρειάζεται την ψευδαίσθηση, απ΄ αυτήν ζει….. Αλλά νάμαι κιόλας, έτσι δεν είναι; Έτοιμος να ξαναρχίσω και να κάνω αυτό που έκανα πάντοτε -τέτοιος ανήθικος και αμετανόητος ορνιθοθήρας που είμαι- να μιλήσω, δηλαδή, εναντίον της ηθικής, έξω από την ηθική, πέρα απ΄ το καλό και το κακό». Ανθρώπινο, πολύ Ανθρώπινο, Ι.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ -Ανδρουλιδάκης Κ., Καντιανή Ηθική. Θεμελιώδη Ζητήματα και Προοπτικές, Ιδεόγραμμα, Αθήνα 2010. -Αυγελής Ν. , Εισαγωγή στη Φιλοσοφία, Κώδικας, Θεσσαλονίκη 1998. -Βαλλιάνος Π., Φιλοσοφία στην Ευρώπη, τ. Γ, εκδ. ΕΑΠ, Πάτρα 2000. -Delhomme J. , Nίτσε, μτφρσ. Φ. Πρεβεδούρου, εκδ. Πλέθρον, 1994. -Foucault, M., «Ο Νίτσε, η γενεαλογία, η ιστορία», στου ιδίου, Τρία κείμενα για τον Νίτσε, μετάφραση Δ. Γκινοσάτης, επίμετρο G. Deleuze, Πλέθρον, Αθήνα, 2003.
-Gane L, Νίτσε, μτφρσ. Γαϊδατζή Φ. , εκδ. Τα Νέα 2012. -Καγγελάρης Φ, Η διαδικασία της αποπροσωποποίησης στη σχιζοφρένεια: Το βλέμμα και το Είναι στην ψύχωση, Ελληνικά Γράμματα, 2003.
-Kant Ι., Τα Θεμέλια της Μεταφυσικής των Ηθών, εισαγωγή – μετάφραση – σχόλια Γ. Τζαβάρα, Δωδώνη, Αθήνα – Γιάννινα 1984.
-Kenny Α., Ιστορία της Δυτικής Φιλοσοφίας, μετάφραση Δ. Ρισσάκη, Νεφέλη, Αθήνα 2005
-Νεχαμάς Α., Νίτσε: Η ζωή σαν λογοτεχνία, μετάφραση Α. Παπακωνσταντίνου – Αρχοντή Κόρκα, επιμέλεια Κ. Λιβιεράτος, Αλεξάνδρεια, Αθήνα 2002
-Nietzsche, F., Γενεαλογία της Ηθικής, Πραγματεία Πρώτη & Δεύτερη, μετάφραση – επιμέλεια Ζ. Σαρίκας, Νησίδες, Θεσσαλονίκη 2001.
-Παιονίδης Φ. , Corpus Πανεπιστημιακών παραδόσεων για το μάθημα Φ109: ‘ Ηθική Φιλοσοφία’, εαρινό εξάμηνο 2010, ΑΠΘ.
-Παπανούτσος Ε. Π, Ηθική, τ. 1, Αθήνα, 1995. -Πελεγρίνης Θ. , Αρχές Φιλοσοφίας, Β΄Λυκείου, θεωρητικής κατεύθυνσης, ΟΕΔΒ, 2002.
ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚΟΙ ΤΟΠΟΙ
-Παιονίδης Φ , Στοιχεία Καντιανής ηθικής, όπως αναρτήθηκε στην ιστοσελίδα http://www.edlit.auth.gr/docs/files/propt/f109/stoixeia.doc στις 4.ΙΙΙ.2012.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: