h1

Η ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΠΟ ΤΑ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ ΙΣΤΟΡΙΟΓΡΑΦΙΚΑ ΡΕΥΜΑΤΑ ΤΟΥ 19ου ΚΑΙ ΤΟΥ 20ου ΑΙΩΝΑ, ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΩΣ ΚΛΑΔΟΥ ΤΩΝ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΙ ΤΟΥ ΡΟΛΟΥ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΓΙΓΝΕΣΘΑΙ.

Σεπτεμβρίου 20, 2009

1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η Ιστορία-η κριτική προσέγγιση και αφήγηση του παρελθόντος-ανάγεται σε επαγγελματικό κλάδο με διακριτά χαρακτηριστικά κατά τον 19ο αιώνα. Η Ιστορία αρχίζει να μελετάται σε θεσμικό πλαίσιο και αποκτά διεπιστημονικό χαρακτήρα. Ο Ιστορικός γίνεται επιστήμονας και εισέρχεται στα πανεπιστήμια. Ακολουθεί συγκεκριμένη, επιστημονικά έγκυρη μέθοδο, δίνοντας μεγάλη έμφαση στις πηγές, με κυριότερη τα κρατικά αρχεία που διαμορφώνουν την Πολιτική Ιστορία. «Πολιτική Ιστορία είναι η κατ΄ εξοχή ιστορία της εξουσίας, περιβεβλημένη των νομικών σχημάτων του κράτους και των αμέσως συνδεόμενων μαζί του κλάδων του πολιτισμού, του δημοσίου δηλαδή δικαίου, της οικονομίας, των κοινωνικών αγώνων και θεσμών».(Σβορώνος 1982:36)

Οποιοδήποτε ορισμό της Ιστορίας κι αν δεχτούμε, το βέβαιο είναι ότι η Ιστορία είναι πάντοτε προσανατολισμένη στην έρευνα, ερμηνεία και παρουσίαση της ανθρώπινης δράσης. «Πέρα και δίπλα από την από την ανθρώπινη δράση και βούληση, υπάρχουν δομές, δεσμεύσεις κανόνες, αξίες, συμφέροντα, δεσμοί που θέτουν περιορισμούς και καθορίζουν τα όρια των προσδοκιών, τους περιορισμούς των ενεργειών, ή αντίστροφα της επιτάχυνσης των γεγονότων» (Δρίτσα). Η δράση αυτή, καθοδηγείται και κατευθύνεται-μέσα από τα ιστορικά γεγονότα- από την προσωπικότητα των ηγετών (πολιτικών, στρατιωτικών και θρησκευτικών).

Η Ιστορία του 19ου αιώνα χαρακτηριζόταν από την πιστή αφήγηση των γεγονότων και την εφαρμογή του θετικισμού που εκφράστηκαν από τον Ιστορικισμό της γερμανικής σχολής. Στη συνέχεια αφομοίωσε τα διανοητικά ρεύματα του καιρού, εφάρμοσε νέες μεθόδους, ενώ αναγνώρισε τη σημασία που έχουν τα οικονομικά φαινόμενα στη διαμόρφωση των κοινωνικών καταστάσεων.
Έτσι τον 20ο αιώνα γίνεται μία στροφή προς την οικονομική και κοινωνική ιστορία.
Νέες τάσεις στην επιστήμη της Ιστορίας εκφράζει η σχολή που δημιουργήθηκε γύρω από το περιοδικό Annales.
Στην ανατολική Ευρώπη η Ιστοριογραφία είναι επηρεασμένη από την μαρξιστική μέθοδο ανάλυσης της Ιστορίας.

1. Ο ΙΣΤΟΡΙΚΙΣΜΟΣ

Ο Ιστορικισμός είναι η θεωρία και μέθοδος έρευνας που αναπτύχθηκε τον 19ο αιώνα ως αντίδραση στη θεωρία του θετικισμού.
Θεμελιωτής της υπήρξε ο Γερμανός Ιστορικός Leopold von Ranke ο οποίος εξέταζε το ιστορικό γεγονός σαν αυτούσια εξέλιξη, ένα συμπαγές πεδίο διακριτό από την εξέλιξη του υπόλοιπου κόσμου, θεωρώντας αλληλένδετη τη σχέση Θεού-ιστορικής εξέλιξης. Ο Ranke αντιλαμβανόταν την Ιστορία, αποκλειστικά ως διπλωματική Ιστορία, μια πολιτική Ιστορία που αναδεικνύει ισχυρά πολιτικά πρόσωπα κι όχι τα ευρύτερα κοινωνικά στρώματα. «…για τον Ιστορικισμό κεντρικό είναι το θέμα της εξουσίας και της διαχείρισής της από τις ηγετικές ομάδες, στη θεσμική τους έκφραση». (Μπρέγιαννη 2008:23)
Ο Ιστορικισμός δίνει μεγάλη βαρύτητα στις πηγές του. Χρησιμοποιεί τα κρατικά αρχεία σαν φορείς της ιστορικής αλήθειας και μέσα από την επεξεργασία τους αναδεικνύει την Διπλωματική Ιστορία.
Τα δρώντα υποκείμενα αντιπροσωπεύονται από την πολιτική και στρατιωτική εξουσία, αποσιωπώντας όμως πλήρως τους καθημερινούς ανθρώπους.
«Ο Ιστορικισμός τονίζει τον ρόλο των προσωπικοτήτων και υποβαθμίζει την δυναμική των κοινωνιών στην Ιστορία».(Iggers 1999)
Έτσι στον Ιστορικισμό ο ρόλος της προσωπικότητας και της Πολιτικής Ιστορίας ενισχύεται.

2. Η ΣΧΟΛΗ ΤΩΝ ANNALES

Η σχολή των Annales πήρε το όνομα της από το γαλλικό περιοδικό που κυκλοφόρησε το 1929, Annales d’ Histoire Economique et Sociale. Ιδρυτές της υπήρξαν οι Marc Bloch και Lucien Febvre.
Η Annales αμφισβητούν την Πολιτική Ιστορία αλλά και την βαρύτητα του ιστορικού γεγονότος και αφιερώνονται στην μελέτη των συλλογικών μορφωμάτων και των κοινωνικών ομάδων. «…κεντρικός άξονας της σχολής, ήδη από την πρώτη προπολεμική περίοδο της έκδοσης του περιοδικού, ήταν η αναζήτηση της διεπιστημονικότητας με στόχο αφενός να αναιρεθεί ο αυστηρός διαχωρισμός μεταξύ των Κοινωνικών Επιστημών και αφετέρου να πολλαπλασιαστούν οι τρόποι προσέγγισης της κοινωνικής πραγματικότητας κατά την εξεταζόμενη κάθε φορά ιστορική περίοδο». (Μπρέγιαννη 2008:25)
Σε αντίθεση με τον Ιστορικισμό τα φαινόμενα εξετάζονται σε βάθος χρόνου και όχι στιγμιαία και δίνεται βαρύτητα στην ανάλυση των οικονομικών και κοινωνικών δομών και στις σχέσεις τους με την πολιτική εξουσία, τις νοοτροπίες και τις ιδέες.
Γέννημα της Μεγάλης Κρίσης του 1929 και γενικότερα της κοινωνικής και οικονομικής κατάστασης του Ευρωπαϊκού Μεσοπολέμου είναι η μέθοδος Ιστορία-Πρόβλημα [L’ histoire-probleme]. Η μέθοδος αυτή διευρύνει την έννοια της ιστορικής πηγής, αναλύοντας το ιστορικό γεγονός του παρελθόντος με αφετηρία ένα επίκαιρο ερώτημα.
Την δεκαετία του 1950 ο συνεχιστής των ιδρυτών Fernard Braudel, συγκροτεί μια ευρύτερη μεθοδολογική θεώρηση που απορρίπτει ολοκληρωτικά την μονοδιάστατη αντίληψη του παρελθόντος, απαξιώνοντας την Πολιτική Ιστορία, την οποία τοποθετεί στην μικρή διάρκεια, τον σύντομο χρόνο.

Συμπερασματικά, στην Ιστοριογραφία των Annales, η Πολιτική Ιστορία υποβαθμίζεται σε αντίθεση με το ρόλο που παίζουν οι κοινωνικές ομάδες, ο οποίος ενισχύεται, αντικαθιστώντας την προσωπικότητα, όπως αυτή εκφράζεται στον Ιστορικισμό.

3. Η ΜΑΡΞΙΣΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ

Η Μαρξιστική ιστοριογραφία-όπως διατυπώθηκε από τον Karl Marx τον ύστερο 19ο αιώνα-έχει αναμφισβήτητα προσφέρει μερικές από τις προκλητικότερες αναλύσεις της νεότερης Ιστοριογραφίας.
Στον Μαρξισμό η τεχνολογική πρόοδος και η εξέλιξη της κοινωνίας είναι συνυφασμένες. Δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στο οικονομικό πεδίο και στις ταξικές συγκρούσεις. Οι τελευταίες, λειτουργούν ως καταλύτης της εξέλιξης, ανατρέποντας τους ισχύοντες τρόπους παραγωγής, μέσα από τη γέννηση της κομμουνιστικής κοινωνίας-του ύστατου επιπέδου εξέλιξης κατά τον Marx.
Στην Μαρξιστική Ιστοριογραφία οι κοινωνικές τάξεις, καθώς και οι παραγωγικές και κοινωνικές δυνάμεις διαμορφώνονται μέσα από την παραγωγική διαδικασία.
Στο έργο του «Το Κεφάλαιο»,ο Marx, εισήγαγε την μελέτη του ιστορικού γεγονότος και ιδιαίτερα του κοινωνικού και οικονομικού, ως απαραίτητο συστατικό ενός εξηγητικού φιλοσοφικού συστήματος. «Ωστόσο η Μαρξιστική προσέγγιση δεν είναι ούτε ομοιογενής ούτε μονοδιάστατη, όπως συχνά έχει παρουσιαστεί. Αντίθετα, περιλαμβάνει πολλαπλά εννοιολογικά εργαλεία και διαφορετικές προσλήψεις του ρόλου των κοινωνικών τάξεων, αλλά και της πάλης τους ως παραγόντων της Ιστορίας». (Μπρέγιαννη, 2008:27)
Η επιρροή του Μαρξισμού στις ιστορικές σπουδές, αναπόφευκτα αμβλύνθηκε μετά την κατάρρευση των κομμουνιστικών καθεστώτων της ανατολικής Ευρώπης παρά την στροφή που είχε προηγηθεί κατά τη δεκαετία του 1960 από τους Μαρξιστές ιστορικούς προς τα υποκείμενα της Ιστορίας, σε βάρος της δομικής έκφρασης στην ταξική σύγκρουση. Σε διάφορες μελέτες οι σύγχρονοι εκφραστές της Μαρξιστικής θεώρησης, ανέδειξαν τον ρόλο των κατώτερων τάξεων, τις συγκρούσεις μεταξύ παραδοσιακών πολιτισμικών αξιών και καπιταλιστικής οικονομίας και έδωσαν έμφαση στο ευρύτερο πολιτισμικό σύμπαν της εργατικής τάξης.

Ο ρόλος της Πολιτικής Ιστορίας στην Μαρξιστική ιστοριογραφική προσέγγιση υποβαθμίζεται έναντι της Οικονομικής Ιστορίας, ενώ η προσωπικότητα αντικαθίσταται από την εργατική τάξη.

4. Η ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΗΝ ΕΚΒΙΟΜΗΧΑΝΙΣΗ

Την δεκαετία του 1960 στη Γερμανία επιτελούνται οι διαδικασίες μετασχηματισμού της χώρας και η εισαγωγή και ανάπτυξη βιομηχανικών τεχνικών και μεθόδων παραγωγής σε ευρεία κλίμακα.
Οι Γερμανοί Ιστορικοί ακολουθώντας την εξέλιξη που επιτελέστηκε τις προηγούμενες δεκαετίας στις άλλες χώρες της Ευρώπης, στρέφονται στις κοινωνικές επιστήμες. «Στις ιστορικές αναλύσεις αυτής της περιόδου, η κριτική προσέγγιση του γερμανικού παρελθόντος τονίζει την εκβιομηχάνιση της χώρας και την επίδραση της όσον αφορά το σχηματισμό κοινωνικών ηγετικών ομάδων που επηρέασαν συνολικά το οικοδόμημα της πολιτικής εξουσίας».(Μπρέγιαννη 2008:28)
Η Γερμανική Ιστοριογραφία της εποχής έχει επηρεαστεί από τις μαρξιστικές αρχές, απαλλαγμένη όμως από τον δογματισμό του Μαρξισμού και σε συνάρτηση με την βεμπεριανή παράδοση, θεωρούσε θετικές και αναπόδραστες εξελίξεις την τεχνολογική πρόοδο και τον εκσυγχρονισμό. Επίσης τόνιζε την συνάφεια εκβιομηχάνισης με τον εκσυγχρονισμό της πολιτικής εξουσίας και των κοινωνικών σχέσεων.
Συγγένειες μπορούν επίσης να εντοπιστούν με την Σχολή της Φρανκφούρτης, κυρίως όσον αφορά την «ανάπτυξη μιας κριτικής θεωρίας για την κοινωνική εξέλιξη κατά το παρελθόν, μια συνθετική, δηλαδή, προσέγγιση που διαπνέεται τόσο από βεμπεριανές όσο και από μαρξιστικές αρχές.» (Μπρέγιαννη 2008:29)

Ο ρόλος της Κοινωνικής Ιστορίας ενδυναμώνεται και δίνεται ιδιαίτερο βάρος στη μελέτη εξέλιξης των θεσμών, σε βάρος της Πολιτικής Ιστορίας και των υποκειμένων.

5.ΕΠΙΛΟΓΟΣ
Όπως εξετάσαμε, τα κυρίαρχα Ιστοριογραφικά ρεύματα του 19ου και 20ου αιώνα παρουσίασαν κατά τη διαδρομή τους μία εξέλιξη, που ακολούθησε τις επιταγές των καιρών και της κοινωνίας γενικότερα για την ιστορική αλήθεια. Έτσι παρατηρούμε ότι πραγματοποιείται μία μετάβαση από τις αφηγήσεις που ακολουθούν την πορεία των προσωπικοτήτων και τα σύγχρονα τους γεγονότα, στην καταγραφή και ανάλυση των κοινωνιών και των συμπεριφορών τους, καθώς των γεγονότων που τις επηρεάζουν.
Μέσα από αυτή την διαδικασία μετάλλαξης ωριμάζουν και τα μεθοδολογικά και ερευνητικά εργαλεία των ιστορικών και διαχωρίζεται ο ρόλος των επιστημών που συνθέτουν την Ιστορία.
Η ανθρωπότητα μπορεί πλέον να μελετήσει διεξοδικά την Ιστορία της, αλλά μήπως είχε δίκιο ο Ιμάνουελ Κάντ όταν έγραφε ότι «αυτό που μας διδάσκει η Ιστορία είναι ότι κανείς δεν διδάσκεται απ’ αυτήν»;

6.ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
1. Σβορώνος Ν. Πολιτική Ιστορία και Ιστοριογραφία: ορισμένα μεθοδολογικά προβλήματα. Εκδόσεις Θεμέλιο, Αθήνα, 1982.
2. Δρίτσα Μ. Εισαγωγή στην Ιστορία, στην Ιστοριογραφία και την Οικονομική Ιστορία,. Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο, κείμενο για τη θεματική ενότητα ΕΠΟ11 [htttp://web.mac.co/e.arkolakis/iWeb/epo11].
3. Μπρέγιαννη Κ. Ιστορία και Ιστοριογραφία:Νεότερες προσεγγίσεις. Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο, Πάτρα 2008.
4. Iggers G. Η Ιστοριογραφία στον 20ο αιώνα. Εκδόσεις Νεφέλη, Αθήνα, 1999.

Ενημέρωση 22/2/2009 Αυτή η εργασία βαθμολογήθηκε με 8,5.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: